ووتەیەک لەسەر کردنەوەی یەکەمین پیشانگای ڕەخساندنی هەلیکار لەسلــێمانی!

بەرواری ٢٦/٥/٢٠٢٥ یەکەمین پێشانگای ڕەخساندنی هەلیکار لەسلێمانی بەسەرپەرشتی وەزیریکار کرایەوە. ئامانجی ئەم پێشانگایە دەستەبەر کردن و فەرهەمکردنی هەلیکارە بۆ سەدان هەزار بێکار لەکوردستان بەتایبەت دەرچووی زانکۆو پەیمانگاکان.. ئەم هەنگاوە خۆیلەخۆیدا، هەنگاوێکی ئەرێنیە لەڕاستای دۆزینەوەی کار بۆ بێکاران وکەمکردنەوەی ژمارەیەک لەبێکاران، سەرەڕای ئەوەی کە هەنگاوەکە ئەرێنیە، بەڵام دەرخەری ئەو ڕاستیەیە کەلەجیاتی حکومەت ئەم ئەرکە جێبەجی بکات و هەلیکار فەراهەم بکات، یان بیمەی بێکاری وەک هەر ووڵاتێکی تر فەرمی بکاتەوە، کەچی بێدەربەستانە لەئاستی ژیان و گوزەرانی خەڵکدا خۆی گێلدەکات و شانی لێپرسراوێتی خۆی خاڵیئەکاتەوەو ئەیسپێرێت بەجۆرەها کەناڵی لەمجۆرە هەتا ئەم ئەرکەی ئەو جێبەجێ بکات. لەڕاستیدا حکومەتی هەرێم ڕاستەوخۆ نەک هەر لێپرسراوە بەرامبەر بەدامەزراندنی سەدان هەزار دەرچووی زانکۆو پەیمانگاکان، بەڵکو ئەرکی خۆیەتی کە پەیڕەوی لە(کار یان بیمەی بێکاری) بەیاسا بکات و ئەمەش بەیاسا جێگیر بکات وکاری پێبکات بۆئەوەی سەختی ژیانکردن بۆ زۆرینەی کرێکاران و بێکارو خەڵکی کەمدەرامەت لەمڕێگایەوە کەمتر بکاتەوە هەتا بتوانن لانیکەمی ژیان و گوزەرانیان بەڕێوەببەن..

حکومەت خۆی هۆکاری وێرانکردنی ژیانی خەڵکەو هەموو شوێنە خزمەتگوزارییەکان، خەستەخانەو داوو دەرمان، خوێندن و کارەباوو ئاو…و.. سێکتەرەکانی تری کردووە بەکۆمپانیای زەبەللاحی قازانجهێنەرو هێندەی تر کرێکاران و کەمدەرامەت و خەڵکی خستۆتە سەر لێواری مەرگێکی نەخوازراوو بەردەوام و هێواش ولەسەدان دەردو بەڵای پێچاوەتەوە..

ئەوە حکومەتە کەلەڕێگای هەزاران پڕۆژەی خۆیەوە کەبەحزبی کراوەو لەپێناوی کەڵەکەی هەرچی زیاتری سەرمایەدا، هەزاران کۆمپانیاشی دروستکردووە بۆ ڕووتاندنەوەی خەڵک و هەرچی زیاتر بارگرانتر کردنی گوزەرانی خەڵک.. لەجەمسەرێکی تریشەوە، حکومەت ڕێگای کردۆتەوە بۆئەمجۆرە کەناڵانە لەپێناوی دۆزینەوەی هەلیکاردا وەک هەرووڵاتێکی تر لەجیهانداو خۆی ئەدزێتەوە لەئەرک و لێپرسراوێتی خۆی لەدامەزراندن و دۆزینەوەی کار بۆ کارخوازان لەپێناوی هەرچی زیاتر کەڵەکەو قازانجی سەرمایە لەم بازاڕسازییەدا کەقازانجی بێئەژماری تێدایە بۆ حکومەت، بۆ نمونە ئەگەر کرێکاران دەستەبەریی(ضمان)یان بۆ بکرێت لەهەر کۆمپانیاو کارگەو ناوەندێکی کاردا، ئەوا دەبێت لە١٢% ی ئەو دەستەبەرییە خاوەنکار بیدات بۆ کرێکارەکە، بەمجۆرە حکومەت ئەو بڕە پارەیەی کەلەسەرشانی خۆیەتی، کۆمپانیاو کارگە لەجیاتی ئەو ئەیدات و هەروا ئاسان ساڵانە ملیارد ملیارد پارەی بۆ دەگەڕێتەوە…

کەواتە ئەم کەناڵانە کەبەجۆرێک ڕێگایان بۆ ئاوەڵاکراوەتەوە بەئامانجی دۆزینەوەی هەلێکار، باشتر وایە هوشیاری بابەتە یاساییەکانی تایبەت بەیاسایکاری هەرێم لەسەر چەندین ماف وبەتایبەتتر لەسەر کاتیکارکردن، دەستەبەری کۆمەڵایەتی ڕۆشنبکەنەوە بۆکرێکاران کاتێک کەهەلیکارێکیان بۆ دەڕەخسێنن بەتایبەتی لەناو کۆمپانیاو پڕۆژەکاندا.. هەرلێرەشەوە بەڕێوەبەرایەتی کارو دەستەبەری کۆمەڵایەتی تەنسیقیان هەبێت لەگەڵ ئەو کەناڵانەدا بەئامانجی تۆمارکردنی ئەو کارخوازانەی کەکاریان بۆدۆزراوەتەوە هەتا بتوانن لەم ڕێگایەوە کرێکاران دەستەبەر بکرێن بۆئەوەی لانیکەم وەک هەر کارمەندێکی حکومی داهاتوویەکیان هەبێت بۆ خانەنشینی ومافەکانیان بەفیڕۆ نەڕوات. هەروەها بتوانن کەناڵەکان ئەو ڕێنماییانە دابنێن لەسەر پەیجەکانیان هەتا کرێکارنیش هەر لەسەرەتای چوونە ناو کارەوە بەدواداچوون بکەن و بتوانن ئاگاداری ئەو مافانەی خۆیان بن کەلەناو یاسایکاری هەرێمدا جەختی لێکراوەتەوە کەلەخوارەوە چەند بڕگەو خاڵیک ئەخەینە بەردەست:

١/ کۆنتراکت یان گرێبەستیکار: ئەم بابەتە گرنگی زۆری هەیە بۆ کرێکاران، دەبێت ئەم گرێبەستە ٣ نوسخەبێت، یەکێکیان لەلای خاوەنکارەو دووەم لەلای کرێکارەکەو سێێەمیشیان دەبێت خاوەنکار بیگەیەنێتە دەستی بەڕێوەبەرایەتی دەستەبەری کۆمەڵایەتی، هەتا کرێکارەکە مسۆگەر بێت لەوەی کەدەستەبەری بۆکراوە.. پێچەوانەی ئەمە یان پێنەدانی نوسخەیەک بەکرێکارو بەڕێوەبەرایەتی دەستەبەری کۆمەڵایەتی، ڕاستەوخۆ پێچەوانەی یاسایکاری بەرکاری هەرێمە.

٢/ دەستەبەری کۆمەڵایەتی(ضمان) بۆکات وسەردەمی خانەنشین بوونەکەی.. ئەو کرێکارانەی کەلەکۆمپانیاو کارگەو هەر ناوەندێکی کاردا کار ئەکات، لەیەک ڕٶژی کارکردنیەوە دەبێت دەستەبەری بۆ بکرێت..سەرەڕای ئەوەی لەکارگەو کۆمپانیاکاندا ٣ مانگ بەناوی تێستەوە کاربەکرێکار دەکرێت، بەڵام دەبێت لەیەکەمڕۆژی کارکردنی کرێکارەکەوە دەستەبەری بۆ بکرێت.

٣/ نابێت لە ٨کاژێر زیاتر کاربەکرێکار بکرێت. خۆ ئەگەر لەڕۆژدا کاری زیادە بەکرێکار کرا، ئەوا هەر یەک سەعات بەسەعات ونیوێک هەژمار دەکرێت. ئەگەر کاری زیادەش لەشەودا بوو، ئەوا یەک سەعات دەبێت بە دەبڵ یان بە دووسەعات هەژمار بکرێت بەپێی یاسایکار.

٤/ نابێت مووچەی مانگانەی هەر کرێکارێک لەکۆمپانیاو کارگەو هەندێک ناوەندیکاردا لە ٣٥٠ هەزار دینار کەمتر بێت. بەڵام لێرەدا دەبێت فرت وفێڵ و خۆدزینەوەی هەندێک کارگەو کۆمپانیا لەپشتی ڕیاکارانەی ئەوانەوە بهێنینە دەرەوە: یەکێک لەوانە کرێکارانی ژینگە پارێزن، کەلەهەندێک کۆمپانیادا ٤١٠ هەزاریان بۆ نوسراوە، لەهەندێکی تردا ٤ سەد هەزار.. بەڵام ٣ سەد هەزار وەردەگرن ئەویش پچڕپچڕو چەند مانگ جارێک، سەرەڕای تیاچوونی مووچە لەچەند حاڵەتێکدا بەپاساوی پووچەوە. سەرەڕای ئەوانەش زۆرینەیان دەستەبەرییان بۆنەکراوە. تاکوتەرا نەبێت، زۆرینەی کارگەو کۆمپانیاکان خۆیان ئەدزنەوە لەڕێژەی مووچەی کرێکاران بۆ دەستەبەرییەکانیان ئەگەر کرابێتن، بۆنمونە:

کارگەو کۆمپانیا هەیە، مووچەی کرێکارەکانیان زیاتر لە ٥ سەد یان ٧ سەد یان ملیۆن دینارە، ئەوان هاتوون ملیۆنەکەیان کردووە ٧سەد یان کەمتر، بۆئەوەی ڕێژەی لە١٢% دەستەبەری کە ئەبێت بیدەن بۆ کرێکارەکە، کەمتر بێتەوە.. یان کرێکارێک سەروی ٥ سەد هەزاری هەیە، ئەوان ڕێژەی دەستەبەرییەکەیان لەسەر مووچەی ٣٥٠ هەزاری داناوە، بۆئەوەی کەمتر بدەن بەبەڕێوەبەرایەتی دەستەبەری کۆمەڵایەتی.. هەربۆیە زۆرینەی گرێبەستەکان هێندە بەفێڵەوە نوسراوە کەکرێکار هەستی پێنەکات و لەکۆنتراکتەکەدا نوسراوە موچەی بنەڕەتی، لەکاتێکدا بەپێی یاسایکاری هەرێم دەبێت بنوسرێت کۆی گشتی موچەکە نەک موچەی بنەڕەتی. بەڵام کاتێک خاوەنکاری کۆمپانیاو کارگەو هەندێک ناوەندیکار دەچن بۆ فەرمانگەی باج و دەرامەت، سەرلەبەری ئەو پارەیەی کەئەدرێت بەکرێکارەکە وەکو کۆی گشتی موچەکەی{جاری واش هەیە بەوەهمی زیاتریشی ئەکەن} تەنهاو تەنها بۆئەوەیە کە باج و خەراج لەسەر خۆیان کەمتر بکەنەوەو کەمترین باج بدەن بەحکومەت..

بۆیە پێوویستە حکومەت، وەزیریکارو بەڕێوەبەرایەتیەکانی کارو دەستەبەری کۆمەڵایەتی بەجۆرێک هەماهەنگییان هەبێت لەگەڵ یەکتریدا، سەرەڕای ئەوەی قازانجی حکومەت خۆی تێدایە، بەڵام بڕی مووچەی ڕاستەقینەی کرێکار کەشف دەبێت و کرێکارەکە لەدەستەبەرییەکەیدا بۆداهاتووی خانەنشین بوونەکەی قازانج دەکات و مافی خۆیشیەتی کەبەمجۆرە چەتەیی بەژیان و داهاتوویەوە نەکرێت.